UNESCO á Íslandi

Starfsemi UNESCO á Íslandi byggir á virkri þátttöku í alþjóðlegu samstarfi á sviði menntunar, vísinda, menningar og tjáningarfrelsis, þar sem íslenska UNESCO-nefndin gegnir lykilhlutverki sem ráðgefandi tengiliður við stjórnvöld og almenning.

Áhrif stofnunarinnar endurspeglast víða í íslensku samfélagi; allt frá friðlýstum íslenskum UNESCO svæðum yfir í alþjóðlegt fræðastarf, þar á meðal Vigdísarstofnun sem er UNESCO-flokks 2 miðstöð og Reykjavík sem bókmenntaborg UNESCO.

UNESCO skólar

UNESCO-skólar (á ensku UNESCO Associated Schools Network eða ASPnet) er alþjóðlegt tengslanet yfir 12.000 menntastofnana í meira en 180 löndum sem starfað hefur frá árinu 1953.

Skólarnir leggja sérstaka áherslu á að innleiða gildi og markmið UNESCO í daglegt starf, kennslu og stjórnunarhætti.

Á Íslandi og víðar hafa skólar nýtt tengsl við UNESCO-svæði, svo sem jarðvanga (t.d. Reykjanes Geopark og Katla Geopark) eða heimsminjaskrársvæði (Þingvelli og Surtsey), til vettvangsnáms og verkefna.

Skoða nánar:

UNESCO - UNITWIN háskólaverkefni

UNITWIN-áætlun UNESCO (University Twinning and Networking Programme), sem hleypt var af stokkunum árið 1992, er alþjóðlegt net háskóla og rannsóknastofnana sem miðar að því að efla samstarf og þekkingarmiðlun þvert á landamæri. Áætlunin tengir saman háskólasamfélög um allan heim með stofnun sérstakra UNESCO-rannsóknastóla (UNESCO Chairs) og samstarfsneta, með það að meginmarkmiði að styrkja getu æðri menntastofnana, brúa bilið milli þróunar- og iðnríkja og finna sameiginlegar lausnir á brýnum áskorunum samtímans í þágu sjálfbærrar þróunar.

Kynning: untwin

Íslenska vatnafræðinefndin

Hlutverk Íslensku vatnafræðinefndarinnar er að fara með alþjóðasamstarf á sviði vatnafræði innan vébanda Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO.

Nefndin er skipuð af menntamálaráðherra. Veðurstofa Íslands hýsir vefsíðu Íslensku vatnafræðinefndarinnar.

Skoða nánar: Kynning: Íslenska vatnafræðinefndin.pdf

Vigdísarstofnun

Vigdísarstofnun – alþjóðleg miðstöð tungumála og menningar starfar undir formerkjum UNESCO við Háskóla Íslands og hefur aðsetur í Veröld – húsi Vigdísar. Stofnunin hóf starfsemi sína 20. apríl 2017 og er vettvangur rannsókna og miðlunar á sviði tungumála, þýðinga og menningarlæsis og leggur sérstaka áherslu á að varðveita tungumálafjölbreytni heimsins, efla skilning milli ólíkra menningarheima og undirstrika mikilvægi tungumálafærni í alþjóðlegu samfélagi.

Skoða nánar: Vigdísarstofnun kynning 20. ágúst 2019.pdf

GRÓ – Þekkingarmiðstöð þróunarsamvinnu

GRÓ – Þekkingarmiðstöð þróunarsamvinnu sem hóf starfsemi á Íslandi í byrjun árs 2020 er fyrsta þverfaglega stofnun sinnar tegundar sem starfar undir merkjum UNESCO.

Í miðstöðinni sem er sjálfstæð stofnun koma saman fjórir skólar sem hafa fram til þessa verið starfræktir sem skólar Háskóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi: Jafnréttisskólinn, Jarðhitaskólinn, Landgræðsluskólinn og Sjávarútvegsskólinn.

Hlutverk Þekkingarmiðstöðvar þróunarsamvinnu verður sem fyrr að styðja við getu þróunarríkja í Afríku, Asíu og Mið- og Suður-Ameríku á þeim fjórum sviðum sem starfsemin tekur til og auka þar með möguleika þeirra á að ná alþjóðlegum markmiðum sínum í samræmi við Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna

Óáþreifanlegur menningararfur

Skrá UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf (Intangible Cultural Heritage) snýst um að vernda og viðurkenna lifandi hefðir, þekkingu og færni sem berst á milli kynslóða. Ólíkt heimsminjaskránni, sem einblínir á áþreifanlega staði og mannvirki, beinist þessi skrá að mannlegri færni sem skapar sjálfsmynd samfélaga — svo sem munnlegum geymdum, sviðslistum, handverki, siðum, hátíðum og hefðbundinni þekkingu á náttúrunni.

Samningur UNESCO um verndun óáþreifanlegs menningararfs Samningur um varðveislu menningarerfða.pdf var samþykktur árið 2003, fullgiltur á Íslandi árið 2006 og leggur áherslu á að hefðir haldist virkar og lifandi í daglegu lífi frekar en að vera varðveittar sem safngripir.

Tvær lifandi hefðir tengdar Íslandi eru nú á alþjóðlegu skránni: Súðbyrðingurinn og íslensk sundlaugarmenning.

Sjá nánar: Óáþreifanlegur menningararfur

Minni heimsins

Minni heimsins (Memory of the World) er alþjóðleg áætlun á vegum UNESCO sem hleypt var af stokkunum árið 1992. Markmið hennar er að vernda og tryggja varðveislu mikilvægasta skráða menningararfs mannkyns gegn glötun, vanrækslu og eyðileggingu af mannavöldum eða náttúruvá. Áætlunin stuðlar jafnframt að því að opna aðgengi almennings og fræðimanna að þessum gersemum — handritum, skjalasöfnum, hljóð- og myndupptökum — sem geyma sameiginlegt minni, sögu og þekkingarþróun ólíkra samfélaga um allan heim.

Ísland á tvo dýrmæta skráningarflokka á sjálfri alþjóðlegu heimsskránni (International Register) yfir Minni heimsins; , ásamt fjölmörgum mikilvægum heimildum á sérstakri landsskrá Íslands.

Sjá nánar: Minni heimsins og Landsskrá Íslands um minni heimsins.